تحلیل نقش انشای طلبی در مثنوی معنوی و اثرپذیری آن از قرآن کریم

زین العابدینی, مریم; آقاحسینی, حسین; میرباقری فرد, سید علی اصغر

doi:10.22054/msil.2026.87741.1205

تحلیل نقش انشای طلبی در مثنوی معنوی و اثرپذیری آن از قرآن کریم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

مریم زین العابدینی ¹

حسین آقاحسینی ²

سید علی اصغر میرباقری فرد ²

¹ دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

² استاد، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

10.22054/msil.2026.87741.1205

چکیده

علم معانی به بررسی معانی ثانویه و لایه زیرین کلام می‌پردازد. این دانش کلام را به دو بخش خبر و انشاء تقسیم می‌کند. معانی ثانویه در حوزه انشاء بیشترین مجال را دارد. انشاء را نیز به دو بخش طلبی و غیرطلبی تقسیم کرده‌اند. در این بین انشاهای طلبی از حیث معانی و اغراض ثانویه در دانش معانی اهمیت بیشتری دارد. با انشاهای طلبی ضمن جلب توجه مخاطب به صورت‌های تمنّا، امر، نهی، استفهام و ندا، از او تقاضا و درخواست انجام می‌گیرد. این پژوهش با هدف بررسی چگونگی اثر پذیری مثنوی از قرآن کریم سوای از ظاهر کلام و چگونگی جلب توجه مخاطب، اهداف و معانی ثانویه سخن را نیز بررسی و تبیین کرده است. بدین ترتیب در مطابقت انواع طلب در ابیات مثنوی با آیات قرآن کریم، جمله در سه سطحِ صورت، معنا و هدف تبیین شده است. تعلیمات مثنوی در قالب انشاهای طلبی بیش از هر چیز معانیی چون: برانگیختن ، آگاهی دادن، انذار، تداوم، امعان نظر، امیدوار ساختن و دلجویی، سرزنش و توبیخ را به مخاطب القاء می‌کند.

کلیدواژه‌ها

قرآن

مثنوی معنوی

انشای طلبی

معانی ثانویه

موضوعات