عرفان پژوهی در ادبیات

بررسی و تحلیل اشعار تذکره الاولیا و انسجام معنایی آنها با مقدمه و متن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

وحید مبارک

استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران

https://doi.org/10.22054/msil.2023.72846.1083
چکیده
با توجه به اینکه، عطار شاعری پُرکار است و رباعی‌ها، مثنوی‌ها، غزل‌ها و قصیده‌های زیادی دارد، گمان می‌رود که متن تذکره-الاولیا که گزینش و گزارش احوال اولیا وصوفیان است، متاثر از همین وجه و رویکرد شاعرانگی وی و مشحون از ابیات و شواهد فارسی و عربی باشد، در ضمن مخاطب خانقاهی و عامی وی نیز درآمیختگی نثر و نظم را می‌طلبیده است امّا؛ چنین نیست و مستندات و شواهد شعری عربی و فارسی در آن اندک است. بررسی توصیفی- تحلیلی این ابیات که بیشتر عربی هستند، نشان می‌دهدکه انتخاب و سرودن این تعداد اندک نیز در انسجام معنایی و منطقی با مقدمه و متن‌اند و، بیانگر قدرت شاعری و اندیشه-های عارفانۀ عطار‌هستند. امید و دلبستگی به حق و دلخوشی به بندگی او، دوستی خاندان پیامبر، گله و شکایت از روزگار و ویرانگری او، نابودی وفا و دوستی و رواج دشمنی در میان مردم، مرگ و بازگشت بسوی خدا، خوارکنندگی هوا و هوس، سفارش به رعایت ادب و ادب شاگردی، ارج‌نهادن به صحبت و یاری مردان خدا، پذیرش آزمون‌های راه معرفت وخداشناسی، دل نبستن به دنیا و سپاسگزاری از نعمت‌های خداوند، دوست‌داشتن دعا و ترک خواهش‌های مادی از خداوند اندیشه‌هایی مطرح شده در این ابیات هستند که با گرایش کلی بیان شده در مقدمه و متن تذکره‌الاولیای عطار همسویی دارند و با تکرار معنایی، انسجام منطقی متن را نشان می‌‌دهند.

کلیدواژه‌ها

"عرفان"
" عطار"
" تذکره الاولیا"
" مقدمه و موخره"
' شاهد مثال"
موضوعات
عرفان پژوهی در ادبیات
دوره 2، شماره 3
(بهار و تابستان 1402)
شهریور 1402
صفحه 324-291

صفحه اصلی

ارسال مقاله

تماس با ما