عرفان پژوهی در ادبیات

مقایسۀ مثنوی طاقدیس ملا احمد نراقی با مثنوی مولوی از منظر فرم و محتوا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

مرتضی خوش نیت 1
شهروز جمالی 2

1 دانشجوی دکتری رشتۀ ادبیات فارسی- ادبیات غنایی، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران

2 استادیار زبان و ادبیات فارسی، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی ،همدان، ایران

https://doi.org/10.22054/msil.2022.57373.1002
چکیده
این مقاله با عنوان «مقایسۀ مثنوی طاقدیس ملا احمد نراقی با مثنوی معنوی مولوی» به بررسی و تحلیل مقامات و احوال عرفانی، اخلاقی و کلامی از منظر فرم و محتوای مشترک درمثنوی طاقدیس و مثنوی معنوی می‌پردازد. در این پژوهش حکایات، مضامین، افکار و دیدگاه‌های مشترک دو اثر استخراج شده و سپس تحلیل شده‌اند. در اکثر مضامین، مقامات و احوال عرفانی و محتوایی مشترک در دو مثنوی دیده می‌شود. در ارائۀ باورها و آیات، احادیث و روایاتی که در دو اثر به‌کار گرفته شده است -با وجود اشتراک- در پاره‌ای موارد، اختلاف‌نظر وجود دارد. در مثنوی طاقدیس با وجود الهام از مثنوی مولوی داستان‌های تمثیلی وجود دارد که چنین داستان هایی در مثنوی معنوی نیست. کلام ملا احمد نراقی برگرفته از اصول و فروع اساسی عرفان تشیع است که با عرفان عملی و سلوک توأم است و به صورت شفاف در چارچوب اصول شریعت و ممتنع به لحاظ سیر و سلوک سالک در راه طریقت بیان شده است. هر چند کلام در مثنوی طاقدیس، استواری و چیـره دستی مثنوی معنوی را ندارد، اما در بین منظومه‌های شیعی در قالب شعـر و در زبان و ادبیات فارسی، جایگاهی رفیع دارد و دور از هرگونه جانبداری از فرقه یا اندیشۀ خرافی کاذب است. در مثنوی طاقدیس و مثنوی معنوی، اکثر مضامین عرفانی مشترک است و در مواردی هم اختلاف وجود دارد که گاهی اختلافات برجسته به نظر می‌رسد.

کلیدواژه‌ها

مقایسه
مثنوی طاقدیس
مثنوی معنوی
مقامات
احوال
عرفان نظری
عرفان پژوهی در ادبیات
دوره 1، شماره 1 - شماره پیاپی 1
(بهار و تابستان 1401)
اردیبهشت 1401
صفحه 107-141

صفحه اصلی

ارسال مقاله

تماس با ما