تفسیر هرمنوتیکی حکایت «موسی و شبان» و پیامدهای آن در برنامه درسی

مهرام, بهروز; رضائی  اترآباد, محمود; شعبانی ورکی, بختیار

doi:10.22054/msil.2026.91139.1238

تفسیر هرمنوتیکی حکایت «موسی و شبان» و پیامدهای آن در برنامه درسی

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

بهروز مهرام ¹

محمود رضائی اترآباد ²

بختیار شعبانی ورکی ³

¹ استاد گروه مطالعات برنامه درسی و آموزش. دانشکده علوم تربیتی و روان شناسی. دانشگاه فردوسی مشهد. مشهد. ایران

² گروه مطالعات برنامه درسی و آموزش، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

³ گروه مبانی تعلیم وتربیت، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

10.22054/msil.2026.91139.1238

چکیده

متون عرفانی از ظرفیت‌های عمیق و گسترده‌ای برای تعلیم‌وتربیت برخوردارند، باوجوداین، بهره‌گیری نظام‌مند از این متون در برنامه‌های درسی نیازمند اتخاذ خوانش‌های روش‌مند و تفسیرهای نظری دقیق است. پژوهش حاضر باهدف پاسخ به این مسئله شکل‌گرفته است که رویکردهای مختلف هرمنوتیکی چگونه حکایت «موسی و شبان» در مثنوی معنوی را تفسیر می‌کنند و هریک چه تصویری از انسان فرهیخته برای کاربست در نظام آموزشی ارائه می‌دهند. این مقاله با روش تفسیر هرمنوتیکی و با بهره‌گیری از تحلیل تطبیقی رویکردها، به بررسی سه سنت هرمنوتیکی رمانتیک، فلسفی و انتقادی در مواجهه با این حکایت می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که هر یک از این رویکردها دلالت‌های متفاوتی برای تربیت و برنامۀ درسی به همراه دارند؛ هرمنوتیک رمانتیک بر بازسازی نیت مؤلف و تقدم خلوص درونی بر ظواهر شریعت تأکید می‌کند، هرمنوتیک فلسفی خوانشی مبتنی بر تساهل دینی و معنویت فردی شده ارائه می‌دهد و هرمنوتیک انتقادی، متن را به‌مثابه پروژه‌ای برای تحول وجودی، گذار از قضاوت به همدلی و تقویت کنشگری اخلاقی در نظر می‌گیرد. در نتیجه، تلفیق این سه بعد (فهم زمینه‌ای، تفسیر گفتگویی و تحول وجودی) می‌تواند چارچوبی کارآمد برای طراحی برنامه‌های درسی، تربیت معنوی و توسعه حرفه‌ای معلمان فراهم آورد.

کلیدواژه‌ها

هرمنوتیک

تفسیر متون عرفانی

حکایت موسی و شبان

برنامه درسی

انسان فرهیخته

موضوعات