نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

• سمیه آقابابائی

استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه علامه طباطبایی

چکیده

بررسی تطبیقی متون، امکان تحلیل نحوۀ بازنمایی و بازآفرینی مفاهیم در بسترهای زبانی و فرهنگی متنوع را فراهم می‌آورد. بیان مفاهیم عرفانی برای مخاطب نوجوان در متون بازآفرینی و اقتباسی اهمیت بسیاری دارد؛ زیرا مخاطب نوجوان نه ­تنها با زبان و سبک آثار عرفانی بیگانه است، بلکه درک مفاهیم انتزاعی نیازمند بازتعریف و بومی‌سازی معنایی در زبان مقصد است. این مقاله با روش کیفی به تحلیل سه نسخه از منطق‌الطیر عطار در سه زبان فارسی مزینانی، ترکی ظریف‌اوغلو و انگلیسی لومبارد می‌پردازد که با هدف انتقال مفاهیم عرفانی برای نسل جدید -به‌ویژه نوجوانان- تنظیم شده‌اند. در این پژوهش به بررسی شباهت‌ها و تفاوت‌های ساختاری متن، عناصر زبانی و گونۀ زبانی، سبک نگارشی، تغییرات محتوایی و رمزگان‌های تصویری (رنگ، قلم و تصاویر)، پرداخته می‌شود. یافته‌ها نشان می‌دهد که هر یک از نویسندگان با رویکردی خاص به بیان معنا پرداخته‌اند؛ نسخۀ فارسی با وفاداری به سبک سنتی متن مبدأ و حفظ بار ادبی، نسخۀ ترکی با ساده‌سازی زبانی و روایت‌محوری برای نزدیک ­شدن به زبان نوجوان امروز و نسخۀ انگلیسی با بهره‌گیری از تغییرات محتوایی بسیار، مفاهیم عرفانی را برای مخاطبان نوجوان معاصر بیان ­کرده‌اند. عملکرد نسخۀ فارسی و ترکی در بسیاری از مؤلفه‌های محتوایی و زبانی یکسان است که این شباهت برآمده از بافت فرهنگی و مذهبی مشابه است. در هر سه متن به­ سبب مخاطب نوجوان، انتقال مفاهیم عرفانی نه ‌تنها از طریق ترجمه‌ و بازآفرینی واژگانی، بلکه در پرتو نظامی نشانه‌ای از عناصر زبانی و بصری شکل­گرفته است.

کلیدواژه‌ها

• عطار
• منطق‌الطیر
• بازآفرینی
• گزیده‌نویسی
• اقتباس
• رمزگان