1
دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران
2
استاد زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران
10.22054/msil.2025.82675.1154
چکیده
مفهوم عرفانی «فنا» در عرفان ایرانی و اسلامی، مقصد سالک و غایت سلوک است که پس از آن، یکسر بقا و جاودانگی‌ست. غزل فارسی بیش از هشت قرن است که مفاهیم عرفانی را در خود جای داده، اگرچه اوج نمود این مفاهیم در غزل، به قرون ششم تا هشتم و کمی پس از ان می‌رسد، اما غزل در ایران هیچ‌گاه از مفاهیم عرفانی خالی نبوده است. غزل معاصر نیز چه پیش از انقلاب و چه پس از آن و حتی در کشاکش بین سنت و مدرنیته، مفاهیم عرفانی بسیاری را در خود جای داده است. فنا یکی از این مفاهیم کلیدی در غزل پیش و پس از انقلاب است. در پژوهش حاضر، با روش توصیفی- تحلیلی، سیر تحول مفهوم فنا در غزل پیش و پس از انقلاب بررسی شده است. پیش‌فرض این است که غزل فارسی هیچ‌گاه از مفهوم فنا خالی نبوده است؛ اما پردازش این مفهوم متأثر از انقلاب اسلامی، تحول و چرخش‌هایی معنایی و مفهومی داشته است. مفهوم «فنا» در غزل پیش از انقلاب متأثر از شاعران کلاسیک، به عرفان اسلامی نزدیک است و غزل پس از انقلاب متأثر از نگاه و گزاره‌های مدرنیستی و پست‌مدرنیستی، با مفاهیمی مثل نیروانا در عرفان بودایی، همخوانی بیشتری دارد.
مختاری، فرزانه، خسروی شکیب، محمد و حسنی جلیلیان، محمدرضا. (1403). تحلیل مفهوم فنا در غزل پیش و پس از انقلاب اسلامی. عرفان پژوهی در ادبیات، 3(6)، 137–172. https://doi.org/10.22054/msil.2025.82675.1154
MLA
مختاری، فرزانه، خسروی شکیب، محمد، و حسنی جلیلیان، محمدرضا. "تحلیل مفهوم فنا در غزل پیش و پس از انقلاب اسلامی"، عرفان پژوهی در ادبیات، 3، 6، 1403، 137–172. doi: 10.22054/msil.2025.82675.1154
HARVARD
مختاری، فرزانه، خسروی شکیب، محمد، و حسنی جلیلیان، محمدرضا. (1403). 'تحلیل مفهوم فنا در غزل پیش و پس از انقلاب اسلامی'، عرفان پژوهی در ادبیات، 3(6), pp. 137–172. doi: 10.22054/msil.2025.82675.1154
CHICAGO
مختاری، فرزانه، خسروی شکیب، محمد و حسنی جلیلیان، محمدرضا، "تحلیل مفهوم فنا در غزل پیش و پس از انقلاب اسلامی." عرفان پژوهی در ادبیات، 3 6 (1403): 137–172, doi: 10.22054/msil.2025.82675.1154
VANCOUVER
مختاری فرزانه، خسروی شکیب محمد، حسنی جلیلیان محمدرضا. تحلیل مفهوم فنا در غزل پیش و پس از انقلاب اسلامی. عرفان پژوهی. 1403;3(6):137–172. doi: 10.22054/msil.2025.82675.1154
