Mysticism Studies in Literature

An Interpretation of the Mystical Revelations of Allameh Hassanzadeh Amoli Based on the Theory of William James

Articles in Press

Document Type : Original Article

Authors

mahsa Rone 1
mansoor nezamabadi Farahani 2

1 Assistant Professor, Department of Persian Language & Literature, Faculty of Literature & Humanities, Imam Khomeini International university, Qazvin, Iran

2 Phd student in Persian Language & Literature, Faculty of Literature & Humanities, Imam Khomeini International University, Qazvin, Iran

10.22054/msil.2026.87946.1241
Abstract
کتاب انسان در عرف عرفان یکی از آثار عرفانی ـ ‌اخلاقی است که بخش نخست آن روایت واقعه‌های علامه حسن‌زاده آملی است. علامه با پرهیز از نگاه تاریخی به مسائل فلسفی و عرفانی، ضمن بهره‌مندی از ابزارهای علمی و توجه به عرفان نظری، بر کشف و شهود و معرفت عمیقی که ازطریق شهود حاصل می‌شود، تأکید کرده‌است. در این پژوهش تلاش شده، با بررسی ویژگی‌های واقعه‌های علامه حسن‌زاده آملی و تطبیق آن با ویژگی‌هایی که ویلیام جیمز برای تجربة عرفانی برشمرده‌است، دریافت شود که آیا این ویژگی‌ها بر یکدیگر منطبق‌اند یا تمایزاتی بین آنها وجود دارد و هدف علامه از بیان این واقعه‌ها چه بوده‌است. در پژوهش حاضر، به روش توصیفی‌ ـ تحلیلی، پس از بیان ویژگی‌های تجربة عرفانی از نگاه جیمز مشتمل بر چهار ویژگی «توصیف‌ناپذیری»، «کیفیت معرفتی»، «زودگذری» و «حالت انفعالی»، ویژگی‌های واقعه‌های علامه تبیین و تشریح شده و این نتیجه حاصل شده‌است که سه ویژگی اول در واقعه‌های علامه نمود دارند، ولی ویژگی چهارم که از ویژگی‌های فرعی در نظریة جیمز است، در واقعه‌های علامه نمودی ندارد؛ بلکه علامه برخلاف آن، در برخی واقعات خودآگاه است. همچنین زمان در واقعه‌های علامه حائز اهمیت و دارای تشخص خاصی است، درحالی‌که جیمز از مبحث زمان غافل بوده‌است. نکتة شایان توجه دیگر این که علامه از بیان واقعه‌های خود درپی دستیابی به هدف خاصِ تبیین تعلیمات حکمی و روشن ساختن مسیر سیروسلوک بوده‌است.

Keywords

Mystical experience
revelation
William James
Hassanzadeh Amoli
man in the practice of mysticism
Subjects
Mysticism Studies in Literature

Articles in Press, Accepted Manuscript
Available Online from 31 August 2026

Home

Submit Manuscript

Contact Us